روشهای تابآوری در دعای پانزدهم صحیفه سجادیه
یکی از مسائل مهمی که همه انسانها در هنگام برخورد با مشکلات زندگی به آن نیاز دارند، تابآوری است؛ یعنی به دست آوردن قدرتی که آنها را در شرایط ناگوار زندگی یاری دهد.
یکی از منابعی که به نحو زیبا و در قالب دعا به این مهم پرداخته است صحیفه سجادیه است.
نوشته حاضر با بررسی دعای پانزدهم این کتاب شریف، به بیان و تحلیل راهکارهایی که در این مناجات مطرح شده است پرداخته است و به عنوان
موید این راهکارها، برخی از آیات و روایات مناسب بحث را
نیز مطرح کرده است.
هدف از این تحقیق ارائه روشهای مناسب در جهت تقویت تابآوری در انسان هاست.
راهکارهایی که در این نوشتار مطرح شده است چهار راهکار شناختی است؛ توجه به نعمت ها، مثبت نگری، اعتقاد به تقدیر و توجه به قدرت برتر در حل مشکلات.
در هنگام پیدایش مشکل، توجه به این نکات به میزان قابل توجهی قدرت تابآوری را در انسان گسترش میدهد.
واژگان کلیدی: تابآوری- صحیفه سجادیه – امام سجاد (علیه السلام) – مشکلات
بدون تردید انسانها در هنگام بروز مشکلات درزندگی، نیاز مند یک توانایی هستند که آنها را در مسیر رسیدن به اهدافشان یاری دهد و مصائب پیش آمده، آنها را در اینم سیر متوقف نکند.
منابع اسلامی به عنوان مراجعی که از وحی سرچشمه میگیرند، راهکارهای مناسبی را در این زمینه ارائه کردهاند که از بین این منابع، صحیفه سجادیه در دعای پانزدهم به این مسئله پرداخته است.
با این وجود متأسفانه به راهکارهای مطرح شده در این دعاها کمتر توجه شده است. به همین علت این تحقیق بر آن است تا به این سؤال پاسخ دهدکه راهکارهای تابآوری در دعای پانزدهم صحیفه سجادیه چیست؟
اهمیت و ضرورت:
با توجه به این که وجود مشکل در زندگی باعث کندی و یا توقف حرکت افراد در مسیر اهدافشان میشود، آموزش راهکارهای تابآوری به انسانها ضرورت پیدا میکند.
از سویی راهکارهای ارائه شده در مباحث روانشناسی بیشتر بر پایه نظریات غربی بنا شده است؛ به همین خاطر ارائه راهکارهای مطرح شده در منابع اسلامی از ضرورت دو چندانی برخوردار است.
پیشینه پیدایشی:
هرچند میتوان تاریخچه مطالعات تابآوری را به تاریخچه مطالعات مربوط به استرس و پیامدهای ناشی از آن مربوط دانست ولی به عنوان یک بحث مستقل در سال 1960 میلادی از سوی برخی روانشناسان و روانپزشکان علاقهمند به سببشناسی آسیبهای روان این بحث مطرح شد.
علت روی آوردن به این مسأله، عملکرد طبیعی و تابآوری کودکانی بود که دارای مشکلات خاصی در زندگی خود بودند.
پیشینه پژوهشی:
هر چند در مورد دعاهای صحیفه سجادیه و تحلیل روانشناختی آنها مقالات و کتب متعددی نوشته شده است اماپیرامون بحث تابآوری در دعاهای صحیفه سجادیه کارچندانی صورت نگرفته است.
تنها اثری که در این زمینه یافتیم مقالهای است با عنوان"اثربخشی رواندرمانی مذهبی معنوی با تأکید بر دعاهایشماره 15 و 23 صحیفه سجادیه بر نگرش به بیماری وسلامت روان بیماران مبتلا به سرطان."
که این مقاله فقط به بیان اثراتی که دعاهای 15 و 23 این کتاب شریف بر تابآوری بیماران سرطانی داشته است
میپردازد و در مورد تحلیل دعای پانزدهم و بیان راهکارهایت تابآوری مطرح شده در این دعا بحثی صورت نگرفته است.
در واقع یک پژوهش میدانی است در مورد اثرات دعاهای صحیفه سجادیه بر نگرش بیماران سرطانی.
در این نوشته دعای پانزدهم را مورد تحلیل قرارمیدهیم و ضمن بیان مفهوم فرازهای مختلف آن و بیان احتمالات موجود در هر فراز، روایات و آیات مربوط به راهکارهای مطرح شده را میآوریم.
یکی از اموری که نشان از سازگاری مثبت انسان با شرایط ناگوار زندگی است، قدرت تابآوری است.
انسانهایی که از تابآوری بالایی برخوردار هستند به راحتی و سختیهای زندگی را تبدیل به یک فرصت میکنند و هیچگاه در مسیر رسیدن به اهداف خود متوقف نمیشوند.
در منابع اسلامی راهکارهای متعددی برای افزایش قدرت تابآوری در انسانها بیان شده است.
یکی از این منابع کتاب شریف صحیفه سجادیه است که امام سجاد (علیه السلام) در قالب دعا به عوامل افزایش تابآوری اشاره میکنند.
مفهوم شناسی:
تابآوری:
این کلمه معادل واژه Resilience است و در فرهنگ لغت به معنای جهندگی و ارتجاعیت آمده است.
(حییم، 1376، ص: 534)
در اصطلاح روانشناسی تابآوری ظرفیت حفظ کارکرد شایسته در مواجهه با عوامل استرسزای اصلی زندگی است.
(حسینی المدنی به نقل از کاپلان و همکاران، 1395، ص: 19)
با توجه به این تعریف نمیتوان تابآوری را معادل واژه صبر دانست؛ زیرا صبر ،حفظ طمأنینه در دشواریها و مهار مستمر نفس از بیتابشدن است.
(امیری، میردریکوندی، احمدی محمد آبادی، 1392، ص: 21)
در واقع تابآوری نه تنها تحمل سختیهاست بلکه برخورد فعال با آنها و نوعی تعامل مثبت با شرایط ناگوار است.